TLAYOJLE / CORAZÓN DE LA TIERRA
Techiliaj titlakatsikatsitsintin
kanpa tikimikxiochpanaj miltsitsintin.
Techilijaj titepetlakamej kanpa
tinejnemej ipan inmineluayouan
niman intlan inajkauilio kojtsitsintin.
Oksekimej techtokayotsiaj
totomoxtin noso sokitlakamej,
san tleka amo kaman tikauaj totlalnantsin.
Tajuamej xtikualanej tla ijkon techiliaj
kanpa noche on tokayomej ualeuaj itechkopa tlayojle,
tlayojle uan tajuamej tikchantiaj,
uan tajuamej tiktlalpachouaj
niman tikitaj kenejke yolik noskaltijtij,
kenejke notonaltlakentsia niman nokuepa xinaxtle,
kenejke nomoxtlakentsia noso notsikatlakentsia.
Noueyenantsin kijtoua
kanpa kuak tajuamej timikej,
oksejpa titoponej niman tochijchiuaj yolkatsintsintin
uan kiitaj kualtsin manoskalte tlayoltsintle.
Nos llaman hombres hormiga
porque cortamos pajón al pie de la milpa.
Hombres cerros porque
divagamos sobre las raíces
y entre las sombras de los árboles.
Los más atrevidos nos llaman
hombres de barro y pájaros nubes
porque nunca abandonamos a nuestra madre.
Todo nombre nos queda
porque nos vincula
con el corazón de la tierra,
porque somos quienes lo habitamos,
le cubrimos con tierra su cuerpo,
vemos cómo se va transmutando
hasta llegar a ser,
semilla sol,
semilla nube,
hormiga roja.
Mamá grande señala:
cuando morimos
volvemos a brotar en luciérnagas,
en espíritus insectos
que cuidan el corazón de la tierra.
Las ilustraciones de las páginas 8 a 14 proceden del libro Biodiversidad Novohispana. Selección de la Real Expedición Botánica a Nueva España (1787-1803), de José Mariano Mociño, Martín de Sessé. lustradores: Atanacio Echeverría y Godoy, Juan de Dios Vicente de la Cerda. Selección de textos e ilustraciones: Alfredo Barrios, Adriana Corvera Poiré. (Universidad Nacional Autónoma de México y Siglo XXI Editores, México, 2018)
__________
Martín Tonalmeyotl (Atzacoaloya, Guerrero). Poeta, escritor y periodista en lengua náhuatl. Autor de Tlalkatsajtilstle/Ritual de los olvidados, Nosentlalilxochitlajtol / Antología personal, Istitsin ueyeatsintle / Uña mar y las antologías Xochitlajtoli/ Poesía contemporánea en lenguas originarias de México, Flor de siete pétalos e In xochitl in kuikatl: 24 poetas contemporáneos en lengua náhuatl.