NDI’YÁNA / MI CASA — ojarasca Ojarasca
Usted está aquí: Inicio / Escritura / NDI’YÁNA / MI CASA

NDI’YÁNA / MI CASA

JUAN GREGORIO REGINO (HA SHUMA ENIMA O MAZATECO)
Nijon má yásee ndi’yána xi ndyanijin tikon,
xikóni tsa Néná xi kjinijin nguijin xo’bána.
Jin má yásee ngot’e, kojó ngo ngatsja xi
ts’ákonda fo’ajeyaa.
Tjoo kji’ño ndaa, kjánda, tsiñé, ma xi.
Xikoni tsa ngo xojon oracion ndiy’ana, tsóya.
Kama tsie xo’óo nga kixindya jin yásee,
chíchja ñanga ki’xison yátie.
Ja’aa njñaan kojó chikiin.
Jmí nixtjíjin ndi’yána, kó jmi isien ya’ajin.
Án kats’endaan, tajña ja’at’aan xojon xcha.
Nga jmijima’an; mandaseen, ts’enka’átjien, yá ndojóó
kamaa skjindoya yojoo.
Ngotjaa, ventanaa ñanga otjee ts’uii mejeen skotsijen.
Ndi’yána kia tikon ñanga kasasien.
Nga jmíjima’an, ’bichjaan, kónga fo’enguiña’an,
ndoba ndi’yo, ndó’o kojó ndisien ’bichjána,
xkaa kojó n’ño tjiba ts’enka’siéjina.
Ndi’yána ngo nijmi ndikon xi jin yásee tikojin
nguijin nangui soon Ndá’nii.

 

Mi casa tiene cuatro horcones enterrados vivos,
es como un dios sepultado en el solar.
Ahora tiene ocho horcones, y un caballete que vigila celosamente
lo extenso.
El viento estruja sus huesos, chilla, puja, se desgarra.
Mi casa es un oráculo, presagia duelo.
Con sus ocho horcones su ombligo creció,
su mudo tapanco soltó secretos.
Sueños del olote y leña despertaron.
Mi casa es un asilo atemporal sin estilo definido.
Yo la construí con mis ausencias, plagiando códices enfermos.
Sufre mi ausencia; de repente suspira, sus vigas quieren soltarse.
Sus puertas y ventanas atadas al oriente quieren ver
la dirección opuesta.
Mi casa está presa donde le tocó vivir.
Camino, la dejo cerrada y cuando regreso,
nido de hormigas, telarañas y roedores me atajan,
falda de malvas y bejucos me cierran la entrada.
Mi casa es un salmo de ocho horcones en un paraje despierto

en la cuenca del río de Chichicazapa.

Octubre de 2026

__________

Juan Gregorio Regino, poeta, ensayista y promotor de las lenguas indígenas, es originario de Paso Nuevo Nazareno, en la Mazateca baja de Oaxaca (1962). Su libros No es eterna la muerte / Tatsejin nga kjabuya y Que siga lloviendo / Ngata’ara stsee representan un momento definitorio y definitivo de la escritura en lenguas mexicanas. Ha sido titular de la Dirección de Culturas Populares y el Instituto Nacional de Lenguas Indígenas. Actualmente preside Escritores en Lenguas Indígenas A.C. (ELIAC).

comentarios de blog provistos por Disqus